سردار ایل بختیاری(زراسوند)

مسجدسلیمان از لحاظ اقلیمی دارای آب و هوای نیمه صحرائی است. نواحی شمالی آن بدلیل واقع شدن در حاشیه سلسله جبال زاگرس دارای زمستانهای سرد همراه با برف و تابستانهای معتدل بوده، اما نواحی جنوب دارای بهاری دل انگیز، تابستانی گرم و خشک، پائیزی مطبوع و زمستانی معتدل است.

مهمترین کوههای مسجدسلیمان عبارتند از: اسمار، دلا، تاراز، منار، دیو، لندر و سترون.

رودهای کارون، تمبی و شور در آن جریان دارد

پیشینه تاریخی مسجدسلیمان

ورود آریایی ها سرزمین جدیدی که آن را ایرانویچ نامیدند و در آن قوم ملل مختلف زندگی می کرد پارسیان تحت فشار حاکمیت «اوراتو» قرار گرفتند و مجبور به کوچ گردیدند. پروفسور گيرشمن می نویسد.: « اما در باب پارسیان باید گفت که در حدود 700 ق.م آنها در پارسوماش در کوههای فرعی سلسله جبال بختیاری، در شرق شوشتر، ناحیه واقع در دو سوی ساحل کارون، نزدیک انحنای بزرگ این شط پیش از آن که به سوی جنوب برگردد مستقر شدند.

عیلام دیگر در این زمان آن قدرت را نداشت که از استقرار آنان در این ناحیه ممانعت کند. همین ناحیه که بخشی از مستملکات عیلام بود و پارسیان محتملا سلطنت آنان را می شناختند. پارسیان تحت قیادت هخامنش حکومت کوچک خود را که مقدوم بود بسیار بزرگ گردد – تأسیس کردند و نام خویش و نام خویش را به دان دادند (1) این شهر را می توان اولین شهر آریاییان و نیای پاسارگاد و تخت جمشید نامید که بنیان گذار آن هخامنش و بعد جیش پیش بوده اند و آن را سرپرستی می کردند. و اگر ماجرای کمبوجیه اول و ماندانا دختر پادشاه ماد (استیاگیس) را سوای داستان سرایی هرودوت بپذیریم می توان این شهر را زادگاه کورش کبیر معرفی نمود. و دلیل انتخاب نام مسجدسلیمان نیز به خاطر این است که پس از ورود اسلام به ایران مردم برای حفظ اماکن مقدشان نام مذهبی بر آنان می گذاشتند تا از ویرانی آنها به خاطر تعصب جلوگیری نمایند و آتشکده سرمسجد تا زمان قدرتمندترین خلیفه عباسی (هارون الرشید) روشن بوده است.

صفحه سرمسجد بر فراز تپه ای که مشرف به محله سربیشه مسجدسلیمان است. وان تپه را سرمسجد می نامند. در پهنه وسیعی بقایای کاخ یا معبر یا ساختمانی وجود دارد که هم اکنون جز تخته سنگهای تراشیده نامنظم و سنگهای بادبر و نیمه ستونهای مدور شکسته و بقای مواد ساختمانی سنگ و گچ و برخی دیوارهای فروریخته سنگین و طاقها و نیم طاقها و قوس مانندهای بام بوش و حمالهای طاقهای جیسم چیزی از آن باقی نمانده است

موقعیت جغرافیایی و ویژگیهای آن

مسجد سلیمان سرزمینی کوهستانی است و چندین رشته کوه گچی و سنگی و خاکی در سراسر آن کشیده شده است. در میان این ناهمواریها، جلگه و دره های کوچکی وجود دارد که خود 282 حلقه چاه حفرشده در مسجدسلیمان را در میان دارند. شهر مسجد سلیمان نیز با حفر این چاه ها و با ایجاد مجتمع مسکونی در کنار آنها برای کارکنان صنعت نفت شکل گرفت. کالبدگیری شهر به این صورت بوده است که ابتدا مناسب ترین و کم عارضه ترین اراضی در کنار چاه ها برای احداث واحدهای مسکونی و سایر تأسیسات وابسته به صنعت نفت مورد استفاده قرار می گرفتند. مهمترین ساختمانهای مسکونی و اداری در محلی احداث شد که شاه نشین به خود گرفته است. همواره با ایجاد واحدهای مسکونی سازمانی بوسیله شرکت نفت ایران و انگلیس، به دلیل وجود بازار کار و اینکه این شرکت به کارکنان ایرانیش واحد مسکونی واگذار نمی کرد، نیروی کار گسیل یافته به منطقه در حواشی واحدهای مسکونی و تأسیسات شرکتی شروع به ساخت مسکن و سرپناهی می کنند. اولین محله ای که بدین ترتیب شکل می گیرد «کلگه» و متعلق به شوستریان مهاجر (نزدیکترین شهر به مسجدسلیمان) بوده که بازرگانان و پیشه وران آن را بازاری را نیز بنیاد می گذارند که خود یک پایه اشتغال غیرشرکتی شهر و هویت آن در آینده است. اما از آنجا که شرکت از احداث واحدهای مسکونی در همجواری با واحدهای مسکونی خود جلوگیری می کرده است. مهاجران مجبور می شوند در نقاطی مسکن خود را بنا کنند که بلدوزرهای شرکتی را توان دسترسی به آنها نباشد. به این ترتیب تفاوتهای اقتصادی و اجتماعی محلات شهر را دیوارهای مسخره و فواصل پرشیب مسیلها پاس می دارند و شهر به محلاتی با نامهای «کمپ اسکاج» پانسیون خیام «وسترن هاستل» در مقابل «کلگه»، «سرکوره ها» و «مال کریم» تقسیم می شوند. (مال کوچکترین واحد تقسیمات ایل بختیاری است). همین تبعیت ایجاد واحدهای مسکونی شرکتی از محل حفر چاهها و حلقه زدن خانه های شرکتی به دور آن باعث شده است که شهر در دامنه های ناهموار کوهها افتادن و خیزان و بصورت خطی پرگره و پرشیب و فراز رشد کند و مشکلی ویژه و غیرمتعارف بیاید. در طول این خط در بهترین گره گاهها بالاترین اقشار اجتماعی و در بدترین آنها پائینترین اقشار مستقر شده اند. خدمات شهری و رفاهی و اجتماعی مسجدسلیمان تا مدتی بی نظیر بوده است. این شهرکه تا مدتها تنها و بعد عمده ترین انرژی رسان قوای قهریه و صنعتی انگلستان محسوب شده و مرکزیت فعالیتهای استخراجی را هم تا مدتها بعد از آن حفظ می کرده، شایسته فراهم آوردن بهترین وسائل رفاهی برای کارکنان و البته زیربنای لازم برای استخراج نفت نیز بوده است. به غیر از ایجاد نیروگاه برق و لوله کشی آب برای شهر، در سال 1914 م شرکت بیمارستان مجهز و بزرگی در آن احداث می کند که هنوز از نظر امکانات فوق العاده است. فروشگاههای متعدد، 10 مهمانسرا، 7 باشگاه، سینماهای متعدد، چندین استخر شنا و زمینهای ورزشی گوناگون برای شهر ایجاد می شود. بطوری که مسجدسلیمانی ها تا مدتها در ورزشگاههای مختلف گوی سبقت را از سایرین شهرهای ایران می ربودند. شرکت ملی نفت در مسجدسلیمان صاحب ساختمانهای اداری و کارگاهها و انبارهای متعدد بود که آنها را بعد از توقف نسبی فعالیت استخراج نفت به نهادهای مختلف بویژه ارتش سپرد. بعلاوه شرکت 2484 واحد مسکونی در اختیار داشت که 1288 واحد مسکونی آن را در درجه اول به ارتش (150 واحد) و بقیه را به نهادها واگذار کرد. این امکانات بعلاوه امکانات زیربنایی و رفاهی ذکرشده خود یکی از دلایل حفظ و بقای شهر مسجدسلیمان با جذب فعالین و ساکنین جدید بوده است. یک نکته قابل توجه از لحاظ اجتماعی وضعیت مالکین زمین ومسکن در مسجدسلیمان است. در سال 1335 مسکن ملکی (عرصه و عیان) 81/6 درصد کل واحدهای مسکونی، ملکی اعیان 2/33 درصد و اجاره ای 5/49 درصد آنها را تشکیل می داده است. این لرقام در سال 1355 به ترتیب به 14 درصد و 43درصد و در سال 1365 به 65%، 9% و 13% می رسد. یعنی تا سال 1355 هنوز مالکیت شرکتی بر شهر حکمفرمایی می کند و مسکن ملکی با مالکیت بر زمین در شهر بسیار اندک است. اما بعد از انقلاب امکانات انتقال حاکمیت فراهم آورده و حضور سازمان زمین شهری باعث گسترش مالکیت خصوصی بر زمین و مسکن شده و زمین شهر از انحصار شرکتی خارج شد. در انتهای بررسی وضعیت اجتماتعی شهر می بایست از سطح تخصص و سواد مسجدسلیمان با داشتم 68% اشتغال به تحصیل در جمعیت 6ساله به بالا در مقابل 60% در کل مناطق شهری ایران، در وضع بسیار خوبی به سر می برد و مقایسه معلمان و مدرسان آن با مناطق شهری کشور از لحاظ نسبت به کل نیروی کار(9/10 درصد در مقایل 9/8 درصد) نشانه این توانایی است. در سال 1365 کارکنان مشاغل و تخصصی در شهر مسجدسلیمان 57/15 درصد از نیروی کار را تشکیل می داده اند از کل مناطق شهری (25/15) بیشتر بوده است. این سطح بالایی تخصصی که ناشی از توسعه قبلی و مقدم این شهر درگذشته است باعث شده که شرکت سابق که نیروی کار متخصص را با عرضه امکانات ویژه به خود جلب می کرد در دوران افول نسبی خود گسیل دارنده نیروی کار ورزیده به دیگر شهرها همچون کشت و صنعت کارون گردد. نیروی متخصص که حالا دیگر شهر خود را مسجدسلیمان میداند. شهر مسجدسلیمان از لحاظ امکانات آموزشی بیش از آموزش عالی نسبتاً غنی بود. اما با این که این شهر از دیرباز دارای آموزشگاه پرستاری و یک آموزشگاه فنی بو در آن احداث شده بوده است که در سال تحصیلی 58-1357 بالغ بر 1231 نفر در آن تحصیل می کرده اند.